“Tabağındaki Köfteleri Bitir!”

Bazı cümleler vardır ki çocukluktan tanıdık gelir. Ama o tanışıklık herkese nasip olmaz. “Tabağındaki köfteleri bitir, ekmeksiz ye!” gibi bir cümle sadece bir öğüt değil aynı zamanda bir hayat biçiminin kodudur. Sınıfsal bir ayrıcalığın sessizce normalleştirildiği bir sofradır bu. Her dil onu söyleyenin sınıfını taşır. 
 

Bu cümledeki gizli varsayımları düşünelim: Bir tabak var. İçinde birden fazla köfte var. Yanında ekmek var. Ve çocuk bu öğünü bitirmeme özgürlüğüne sahip. Yani bu cümle artanla, doyumla, seçme hakkıyla ilgili. Köfteyi mi yersin, ekmeği mi yersin? Hangisini önce bitirirsin? Hangisi sağlıklı? Bu soruların sorulabildiği bir dünya sınıfsal olarak belirli bir noktada durur. Ama ya o sofraya hiç oturamayanlar?

Dünyanın ezici çoğunluğu için mesele neyle doyulacağı değil, doyulup doyulamayacağıdır. Ekmek bu çocuklar için bir garnitür değil, hayatın kendisidir.
Ve o sofralar çoğu zaman ekmeğin üstüne konmuş hayal kırıklıklarıyla kurulur. Ekmek yoksulların sofrasıdır.
Sınıf sadece gelir farkı değildir. Sınıf aynı zamanda beslenme kültürüdür. Kimi çocuk için meyve suyu “şekerli” olduğundan dolayı yasaktır. Kimi çocuk içinse meyve suyu sadece reklamlarda vardır.

“Tabağındaki köfteleri bitir” diyen sesin ardında sadece bir anne yoktur. Orada bir orta sınıf ideolojisi vardır. Yükselme umudu taşıyan, çocuğunu daha sağlıklı büyütmek isteyen, belki kendi yoksulluğundan sıyrılma hayali kuran bir aile portresi. Ama aynı zamanda yoksulların görünmediği, ekmeğin tek seçenek olduğu dünyalara sağır bir dil…

Bu yüzden bu cümle yoksul sofralarla konuşmaz. Mülteci kamplarında duyulmaz. Tarlada çalışan çocuğun kulağına çalınmaz. Sokakta mendil satan, çöpten yiyecek toplayan çocuk için bu cümle yok hükmündedir. Sınıf dili, sessizliği de içerir.

Çünkü sınıf dili sadece söylenen değil, aynı zamanda söylenemeyen cümlelerle kurulur. Yoksul sofralarda kurulan cümlelerde genellikle seçim yoktur, sadece kanaat vardır. “Ekmek yedin mi, şükret.” “Bugün de karnımız doydu, yarına Allah kerim.” Bu cümlelerde sağlıklı beslenme değil, hayatta kalma kaygısı vardır.

Ve o çocuklar hiçbir zaman “Ekmeksiz ye!” denilecek kadar seçkin bir sofrada büyümezler. Çünkü onlar zaten hep ekmekle büyürler. Ekmekle susarlar. Ekmekle yoksullaşırlar. Ve çoğu zaman hiç konuşmazlar. Çünkü açlığın dili, sessizliktir.