Hag Pesah Sameah

Bugün Pesah’ın ilk günü. Dün gece başladı Pesah kutlamaları bir hafta boyu devam edecek. Pesah bitiminde ise Paskalya başlayacak. Bu ne zenginlik bir halkın geleneksel festivali biter bitmez bir başkası başlamakta. Ocak ayında Ras el seni ve Kalandar kutlanmıştı. Baklahorani, Paregentan ve Newroz mart ayında kutladıklarımızdı. Bu ay Pesah ve Paskalya Mayıs ayında ise Kakava ve Hıdırellez var. Dünyanın bir başka köşesinde rastlamak mümkün değil böyle bir zenginliğe. Anadolu halklarının yaratmış olduğu bir zenginlik bu. Tüm dünyaya örnek olması gereken bir zenginlik. Farklı inanç ve kültürlerin bir arada ve birbirlerine saygılı olarak yaşayabileceklerinin kanıtı bu zenginlik. Bir de dünyayı (dünyayı sözcüğünü özellikle kullanıyorum sadece Türkiye’yi yönetenlere ait değil bu aymazlık) yönetenler farkına varabilseler bu durumun. Sanırım her şey gerçekten çok daha güzel olacak.

Pesah (Hamursuz) , bir Yahudi bayramı ve festivalidir. Mısır’da kölelikten kurtarılan Antik İsraillilerin göç hikâyesini anmayı amaçlar.

Pesah, Yahudi takvimindeki Nisan ayının 15. günü başlar. Bu takvim miladi takvimden farklı olduğu için Miladi takvimin 15. gününden farklı bir güne denk gelir. Öte yandan bu tarih bazı inanışlara göre de Kuzey Yarım Küre’de baharın başlangıcı kabul edilir. Yahudi toplumu tam bir hafta boyunca kutlar bu bayramı. Sinagog’da gerçekleşen dini tören sonrasında başlayan bayram boyunca mayalı yiyecek tüketmezler akşamları toplandıkları sofra etrafında şarkılar söylerler “Hava Nagila” “Erev Shel Shoshanim” ve diğer halk şarkılarının melodileri çınlanır Yahudi evlerinde

Efsaneye göre firavunun zulmünden kaçıp kendilerine tanrı tarafından armağan edilmiş topraklara firavunun izni ile göç etmeden önce hazırlıklarını yaparlarken firavunun her an bu tasarrufundan vaz geçebileceği korkusu ile ekmek hamurunun mayalanmasını beklemeden Mısır’ı terk etmişler ve yolculuk boyunca “Matza” denilen mayasız ekmeği yemişlerdir.

Efsaneyi bir kenara bırakacak olursak baharın habercisidir Pesah. Tıpkı Yenigün (Newroz) Paskalya ve Hıdırellez gibi. Günler öncesinden başlar Pesah hazırlıkları. Evler temizlenir ve mayalı tüm yiyecekleri ve yiyecek kalıntılarını çöpe atarlar. Mayalı yiyecek ve yiyecek kalıntılarının çöpe atılması Pesah hazırlıklarının olmazsa olmazı ve sanırım ve sanırım baharı müjdeleyen diğer yortu ve festivallerden farklılaştırıcı yanıdır Pesah’ın

Yirminci yüzyılın son çeyreğine kadar İstanbul’un Balat semti idi Pesah kutlamalarının merkezi. Evlerde hazırlıklar tamamlandıktan sonra Matza’lar pişirilir ve konu komşuya da ikram edilirdi. Günümüzde Balat’ta Yahudi kalmadı nerede ise. Avrupa’nın en büyük Sinagoglarından biri olan Ahrida Sinagogu sadece birkaç kişinin katılımı ile gerçekleştirebiliyor Pesah ayinlerini. Ülkedeki Yahudi cemaatinin sürekli olarak göç vermesinin yanında Balat’ı mesken tutmuş Yahudilerin semti terk ederek Etiler, Nişantaşı, Teşvikiye ve Şişli’ye yerleşmelerinin de bir sonucu bu durum. Balat semtinde can çekişmekte olan gelenek yukarıda saydığım semtlerde devam ettirmekte yaşamını.

Yukarıda da belirtmeye çalıştığım gibi yeni bir hayatın müjdecisidir Pesah Yahudi inancında. Gazze’deki soykırımı gerçekleştiren katil İsrail devletinden ve iğrenç bir ırkçılığın tezahürü olarak ortaya çıkmış Siyonizm’den bağımsız olarak düşünülmesi gerekir kanımca.

Öte yandan Yahudi halkı tarihin her döneminde ezilen ve ötekileştirilen bir halk olmuştur dünyanın her yanında. Türkiye’de de durum farklı değil. Cumhuriyetin ilk yıllarında yaşanmış olan Elsa Niego olayı, 1930 lu yılların ortalarında Çanakkale’de ve Trakya illerinde gerçekleştirilmiş olan Yahudi Pogrom’u bu durumun kanıtı. Ayrıca Yeşilçam filmlerinde ve devamında TV dizilerinde yaygın olarak yer alan stokçu, karaborsacı Yahudi tiplemesi de dillerde pelesenk olmuş “korkak Yahudi” söylemi de bu ötekileştirme kültürünün memleketteki yansıması değil mi sizce?

Gerçekte ise ne Korkaktır Yahudiler ve de stokçu ve karaborsacı. Her toplumun içinde ne kadar varsa kötü karakterli insan Yahudi toplumunda da o kadar vardır işte. Ne eksik ne de fazla.

Hag Pesah Sameah diyerek Yahudilerin bayramını kutlarken bir de Yahudi şarkısından söz etmek istiyorum

Hemen hepimizin Joan Baez’den dinlemeye alışık olduğumuz Dona Dona adlı parça aslında bir Yahudi halk şarkısıdır. Paylaşımda parçayı otantik hali ile İbranice olarak dinlemek isteyenler için aşağıya linkini bırakıyorum

https://youtu.be/HzwJuQWjdNQ