İstanbul

Malum, yaşadığım şehrin günümüzdeki adı İstanbul. Ancak bu sadece günümüzdeki adı. Tarih boyunca pek çok isimle anılmış burası. Değişik dillerdeki yazım farklılıklarını da dikkate alıp bunların her birini ayrı bir ad olarak düşünecek olursak eğer kentin yaklaşık yüz kırk adının olduğunu görürüz. Sadece Evliya Çelebi’nin “Seyahatname” adlı eserinde yirmi beş farklı isimden söz edilmekte. 

İstanbul’un üzerinde bulunduğu kara parçasında kurulan ilk kentin adının LYKOS olduğunu belirtmekte tarihçiler. Bu bir Trak Kenti. Adından anladığım kadarı ile bugünkü Bayrampaşa civarında kurulmuş. (Maalesef bugün kurumuş olan Bayrampaşa deresinin ilk adı da LYKOS idi) Haliç kıyısında kurulan bir başka kent var daha sonraları. Bu kentin efsanevi yaratıcısı BYZAS’tan türemiş olduğu hali ile BYSANTİON en uzun süre kullanılan adlarından biri. Öncesinde Kadıköy ile Üsküdar arasında kurulmuş olan KHALKEDON (Körler Ülkesi) adlı şehirden söz etmek gerekir. 

BYSANTİON kimine göre bir TRAK kimine göre ise bir MEGARA kenti. Bana kalırsa Trakya’dan gelmiş Traklar ile Mora’dan göç etmiş Megaralılar’ın kaynaşması sonucu ortaya   çıkmıştır BYSANTİON Dolayısı ile melez bir ahalidir BYSANTİON sakinleri. 

Şehir Roma İmparatorluğu tarafından ele geçirilince bir süre ANTONİNA olarak adlandırılmış. 

İmparator Konstantin şehri imparatorluğun başkenti yaptıktan sonra “İkinci Roma” (Secunda Roma) ve “Yeni Roma” (Nova Roma) adları verilmiş olsa da halk arasında pek taraftar bulmamış bu adlar. Dolayısı ile sadece kayıtlarda kalmışlar. 

Bu arada İmparator Konstantin’in kendi yaşamış olduğu dönemde kente adını vermemiş olduğuna da dikkatinizi çekmek isterim. Yaşarken bir dolu stadyum ve üniversiteye adlarını veren günümüz egemenlerine örnek olması umudu ile. 

KOBSTANTİNOPOLİS adı 2. Theodosius döneminde kullanılmaya başlandı ve şehrin en uzun ömürlü adlarından biri oldu.  Bu dönemde Slav Kavimleri ÇARİGRAD, İskandinav kavimleri ise MİLKAGRAD diye adlandırmışlardı şehri. 

Tekrar KONSTANTİNOPOLİS adına dönecek olursak, bu adın pek çok topluluk tarafından benimsendiğini ve başta Araplar olmak üzere tüm İslam devletlerinin bu ismin Arapça versiyonu olan “KONSTANTİNİYE” ifadesini kullandıklarını belirteyim. O kadar ki 2. Mehmet kenti ele geçirdikten sonra bile adını değiştirmekten imtina etmiş ve KPONSTANTİNİYE adı kentin resmi adı olmaya devam etmiştir. 

Geride bıraktığımız yerel seçimlerin propaganda sürecinde adamın biri “Burayı tekrar KONSTANTİNOPOLİS yapmak isteyenler var. Ama burası İstanbul” tadında bir söylemde bulunmuştu. Adamın bu sözlerine tanık olunca “ Arapları ve diğer İslam ülkelerini mi kastediyor acaba?” diye sordum kendi kendime. 

Şaka bir yana insan tarih cahili olunca, üstelik bu cehaletinin de farkında olmayınca böyle gaflar yapıp komik duruma düşebiliyor işte. 

Bahse konu şahıs aynı konuşmasında bir gafa daha imza attı. “Burası İstanbul, başka deyişle İslambol buranın adı” diyerek cehaletini bir kez daha sergiledi. 

Öncelikle belirteyim ki çok yaygın bir kullanımı olmasa bile İSTANBUL adı on birinci yüzyıldan beri kullanılmakta idi. Bu yüzyılda şehirde İslam dinine mensup insan var mıdır? Bilemem. Olsa bile savaş esiri kölelerden ibarettir büyük olasılıkla. Bu nedenle İSTANBUL adı ile İslam arasında ilişki kurmaya çalışmak insan aklına eziyet olur bana kalırsa. 

Peki nereden geliyor İstanbul adı? Yanıt çok açık. Klasik Yunancadan İSTANBUL adının “şehre doğru” anlamına gelen “eis ten polis” sözcük grubunun zaman içindeki değişimi sonucu ortaya çıktığı tüm dünyanın ortak kanaati. Bu konuda bir tereddüt yok. Tereddüt bizim cahilin kafasında sadece. 

İSLAMBOL adı ise Osmanlı’nın gerileme döneminde yani on sekizinci yüzyıldan itibaren ideolojik nedenlerle zaman zaman kullanılmış ancak hiçbir zaman kentin resmi adı olmamış. 

Şehre Osmanlı döneminde pek çok ad verilmiş ama bunlar devlet kayıtlarında ve edebiyat ederlerinde kalıp halka yansımamış. Bu konuda bir çaba sarf edilmiş olsa bile şehrin ahalisi bu isimlere rağbet göstermemiş. 

Yukarıda da belirtildiği gibi klasik Yunanca bir sözcük grubunun zaman içinde değişime uğraması sonucu ortaya çıkmış olan İSTANBUL sözcüğü ise Cumhuriyetin ilanı sonrasında şehrin resmi adı olmuş. 

Rahatlıkla anlaşılabileceği gibi İslambol bu şehre sonradan yakıştırılıp iğreti kalmış şehre asla ait olamamış bir isim 

Aklına estiği gibi palavra sıkanlara duyurulur.