İstiklal Caddesi dün ve bugün

İstiklal caddesi Osmanlı Devletinin batılılaşma çabalarının bir ürünü olarak inşa edildi ve kısa sürede kent yaşamında çok önemli bir rolün sahibi oldu. Bazı batılı yazarlar beğenmezler burayı. Onlara göre Champs Elysées’ nin kötü bir kopyasıdır cadde. Bu kanıda değilim ben. Evet inşa edildiği tarihteki teknolojiden de dönemin batılı yaşam tarzından da esinlenilmiştir kuşkusuz ancak bunlara doğunun gizemi ve b uraya özgü havası da eklenmiş ve ortaya muhteşem bir kombinasyon çıkmıştır bana göre. Yine bana göre bu kombinasyon nedeni ile cadde bir cazibe merkezi olmuş; ünlü mağazaların toplandığı görkemli bir alışveriş merkezi, sinema, tiyatro vb mekanların yer aldığı ayrıcalıklı bir kültür/sanat merkezi haline gelmiş ve bu özelliğini geride bıraktığımız yüzyılın son çeyreğine kadar sürdürmüştür.

Hal böyle olunca insanların özel önem verdiği, üzerinde dolaşırken kılık kıyafetine dikkat ettiği bir yer haline gelmişti bu cadde. İnsanlar İstiklal caddesine çıkarken özel itina gösterirlerdi kendilerine. Birbirinden şık beylerin ve hanımların yürüdüğü, kafelerinde restoranlarında oturduğu, mağazalarında alışveriş yaptığı alan, deyim yerinde ise eğer İstanbul’un “kaşıkçı elması” idi İstiklal caddesi.

Benim kuşağım son dönemlerine yetişti buranın. Bugün ise çok farklı bir görünüm var bu caddede. Her biri diğerinden şık, her biri dönem dizilerinin başrol oyuncusu gibi bakımlı insanların yerini yırtık pantolonları, delik deşik tişörtleri ve muhtemelen kullanıma girdikleri günden beri boya görmemiş ayakkabıları ile dolaşanlar, birbirinden şık kafe ve pastanelerin yerini ucuz kahveci zincirleri, güzelim restoranların yerini yanmış et kokusu yayan kebapçılar aldılar. Ünlü ve büyük mağazaların yerinde ucuz giysiler satan dükkanlar var artık. Birkaç tanesi dışında sinemalar, tiyatrolar ve kitabevleri de terk ettiler bu alanı. Caddeye çıkan sokaklar ise “nargile kafe” ler ile doldu.

Bu değişim beni hayli rahatsız etmekte. Herhangi bir nedenle İstiklal caddesine çıktığımda yüreğim parçalanır benim.

Yaşı henüz elli beş i görmemiş olanlar alay ederler benim bu düşüncelerimle onlar “boomer” demekteler benim gibilere. Çağı yakalayamamış, değişimi anlayamamış teknolojiyi izleyememiş insan anlamında kullanılıyor bu “boomer” sözcüğü. Varsın öyle desinler. Onların makine kullanarak yaptıkları hesaplamaları zihnimden yapıyor, Google’da arayarak güçlükle bulabildikleri konular hakkındaki bilgileri belleğimde taşıyorum ben.

Geçenlerde bunlardan biri “her kuşak kendi kültürünü yaratır” dedi. “Değişimi anlamak gerek” güldüm içimden. Bu yeni yetmeye bakacak olursak insanlık tarihinin yüz binlerce yıllık

kültür mirasından hiçbir şey almamış olmalıyız. Öyle ya her kuşak kendi kültürünü yaratıyor.

Peki dedim Fransa, İngiltere ya da Almanya’da yaşayanların haberi var mı senin bu önermenden? Öyle ya Paris’te Champs Elysées, Londra’da Oxford Street , Berlin’de Unter den Linden hala koruyorlar kimliklerini oraların yeni kuşakları kendi kültürlerini yaratamıyorlar mı?

Muhtemelen hala yanıt aramakta bu soruma.

Bana gelince yaşana değişime lanet okuyorum

Ahmet Hamdi Tanpınar’a, Bedri Rahmi Eyüpoğlu’na Ermenice yayımlanan günlük jamanak gazetesine ev sahipliği yapmış Narmanlı han, İşgal yıllarında İngiliz subaylarının sosyalleşme mekanı olan ve bu özelliği ile “işgal müzesi” olmayı hak eden Cercle D’Orient binası kötü bir restorasyon sonrası pek çok özelliklerini yitirip çirkin birer avm oldular. Odeon (daha sonra saray adını aldı) ve lüks sinemalarına ev sahipliği yapmış olan bina Demirören grubuna peşkeş çekildi. Üzerine üç kat eklenip burası da bir avm haline getirildi. Bina el değiştirdi. Yeni sahibi kim? Bilmiyorum. Ancak yok edilen bir kültür mirasının üzerine kurulu rant binasından nemalanmakta mahzur görmüyor yeni sahibi de.

Anadolu han bir zincir ayakkabı işletmesinin oyuncağı oldu. Her yanı değişip tüm orijinal özelliklerini yitirdi. Asırlık sahaflar “Librairie de Péra” ve “Robinson Crusoe” yok artık. Tıpkı “Hachette” kitabevi gibi onlar da tarihe karıştılar.

Suriye Pasajı’nın çatısı söküldü ve üzerine kaçak kat çıkıldı. Sığınak olarak düşünülen alan önce pavyon ardından da kafe oldu. Edebiyatımızın ünlü isimlerinden, Suat Derviş’e de ev sahipliği yapmıştı bu bina. Hangi dairesinde oturduğunu bilen var mıdır? Sanmam.

Nisuaz,Lebon ve Markiz pastaneleri, Mönüsünün zenginliği ile dillere destan olmuş Hacı Baba lokantası ve daha pek çok işletme yok oldu artık. Semtin geçmişini ve kimliğini yaşatan çok az bina ve işletme kaldı koca cadde üzerinde.

Ayakkabıcı Mahmut, Ali Muhiddin Hacı Bekir, biraz zorlama ile de olsa Çiçek Pasajı. Bir de güzel bir restorasyon işlemi sonrası yeniden hayat bulmuş olan Botter Apartmanı. Birkaç pasajı da ekleyelim bunlara, unuttuklarım da vardır kuşkusuz onları da katalım toplasan iki elin parmaklarını ancak aşar sayıları.

Biliyorum, giden geri gelmez

Koruyamadık güzelim caddeyi.

Hiç değilse eldekileri muhafaza etmeye çalışalım.

Böyle düşünüyorum ama

Yapabilir miyiz? Bilemiyorum

Bir kültür, bir tarih yok oluyor gözümüzün önünde

Yazık