CUMHURİYETİN İLK YILLARINDA BİR KADIN CİNAYETİ

Günümüzde artık sıradan vakalar arasında yer almakta kadın cinayetleri. Yakın geçmişte böyle mi idi? Bilemiyorum. Ancak bildiğim, erken Cumhuriyet yıllarında işlenmiş bir kadın cinayetinin önemli bir toplumsal hareketlenmeye neden olduğu. Bu kadın cinayetinden söz edeceğim yazımda. İstanbul’da işlendi bu cinayet ve Yahudi toplumunun Türkiye sınırları dahilindeki ilk (belki de tek) başkaldırısına neden oldu.

Öykümüzün kahramanı Elsa Niego adlı bir genç kadın. 23 Yaşında, Yahudi, bir sigorta şirketinde çalışmakta ve o yaşlardaki her genç gibi gelecek planları kurmakta kendine.

Erkek kahramanımız ise Osman Ratıp adında kırklı yaşlarını yaşamakta olan evli barklı, yetişkin çocukları olan biri. Osmanlı devletine Hicaz eyalet valiliği yapmış Ratıp Paşa’nın oğlu. Kısa bir süre 2.Abdülhamid’in hizmetinde bulunmuş eski bir subay.

Osman Ratıp Elsa’ya âşık olmuş, ona evlenme teklif etmiş ve doğal olarak reddedilmiştir. Reddedilmiş olmak çıldırtır Osman Ratıp Efendi’yi. Tehdit ve tacizlerle gider genç kadının üzerine. Elsa’nın ailesi şikayetçi olur ve tutuklanmasını sağlar tacizcinin. O dönemde bir genç kadını taciz etmenin cezası bir ay hapistir. Sayılı gün çabuk geçer, bir ay yatar ve çıka. Bu arada Elsa’da nişanlanmıştır. Aldırmaz bu nişana saldırgan. Takip, taciz ve tehditlerine devam eder.

Takvimler 27 Ağustos 1927 yi göstermektedir. Vakit akşamüzeri. İşten çıkış saati. Yer Bankalar caddesi. Elsa işten çıkmış evine dönmektedir kardeşi ve yeğeni ile birlikte. Osman Ratıp yine gelir yanına genç kadının, taciz ve tehditlerin yine işe yaramadığını görünce bıçakla saldırır genç kadına. Bıçak darbeleri ile canını alır güzel Elsa’nın. Saldırı sırasında Elsa’nın kardeşi Rejin de yaralanmıştır zavallının tek suçu da ablasını korumak için çaba sarf etmesidir. Olay mahalline çok yakındır Elsa’nın evi kötü haber tez ulaşır. Anne derhal koşar kızlarının yanına. Cansız yatmakta olan Elsa’nın üzerine bir gazete bile örtülmemiştir. Kızının üzerini örtmek ister, yapamaz, engellenir. Saatler boyu kaldırımda bekletilir genç kadının cesedi üzeri açık. Bankalar caddesi, Kuledibi çevresi Yahudi azınlığın yoğun olarak yaşadığı bölge o yıllarda. Hayli Yahudi oradan geçmekte Elsa’nın öldürüldüğü saatlerde. Yoldan geçenlere “Bize itaat etmezseniz sonunuz böyle olur işte” mesajı verilmektedir adeta.

Bu manzara elektrik malzemeleri ticareti ile uğraşan Norbert Laytes’i çıldırtmıştır. “Siz adam olmazsınız” diye haykırır. Bu haklı çığlık sonrası başına ne geldi? Bilinmiyor.

Cinayet, o güne kadar izlenmiş olan politikalar nedeni ile bunalmış olan Yahudi cemaatinin hareketlenmesine yol açtı. Elsa’nın cenaze töreni büyük bir kitlesel gösteriye dönüştü. Yaklaşık 20.000 kişi cenaze nedeni ile düzenlenen yürüyüşe katıldı. O yıllarda nüfusu henüz bir milyon bile olmayan İstanbul için çok büyük bir rakamdı bu. Muhtemelen sadece Yahudiler değil, İstanbul’un diğer gayrimüslim cemaatlerinin de katılımı ile ulaşılmıştı bu sayıya. Kanımca ortak bir isyanın göstergesi idi bu yürüyüş.

Yürüyüş boyunca atılan sloganlar da bu ortak isyanı dile getirmekte idi.

Bankalar caddesi yürüyüşün coşkusu ile daha görkemli bir hal almıştı adeta. Kaldırımlarda biriken halk ise korteje çiçekler atmakta idi. Burada şu konuya dikkat çekmek isterim:

İstanbul’un Müslüman ahalisi de Yahudi hemşerilerine sahip çıkmakta idi. Bu manzara halkların birlikte yaşama arzusunun kanıtıdır kanımca.

Caddedeki bütün araçlar korteje yol vermekte iken bir tramvay korteji engelleme çabasına girişti. Bunun üzerine o sıralarda askerlik yapmakta olan ve izinli olduğu için gösteriye katılmış bulunan Avram isimli bir genç vatmana zor kullanarak tramvayın korteje yol vermesini sağladı.

Olay büyük bir infial yarattı devlet kademelerinde. Avram da dahil olmak üzere pek çok Yahudi tutuklandı. İsmet İnönü’nün Fransızca hocası olan Jak Pardo öğrencisine (Yani İsmet İnönü’ye) bir mektup yazarak operasyonların hukuksuz olduğunu anlatmaya çalıştı. Ne var ki mektup İnönü’den önce savcılığa ulaştı ve Jak Pardo da tutuklandı.

Dönemin basını olayı “Misafirlerin Had Bilmezliği” olarak sundu halka. Dört asırdan bu yana misafirimiz (!) olan Yahudiler ekmek yedikleri kaba pislemişlerdi dönemin medya organlarına göre.

Bu arada İstanbul polisi de boş durmamış ve Hahambaşılığın önemli bürokratlarından Samuel’i cenaze yürüyüşüne katılıp halkı kışkırttığı iddiası ile tutuklamaya kalkışmıştı. Polise göre görgü tanıkları vardı. Ancak bir hata yapmıştı İstanbul polisi. Bay Samuel son iki ayda yurt dışında idi ve memlekete dönüşü cenaze yürüyüşü sonrasına rastlamakta idi.

Bu arada basının tahriki sonucu Edirne, İstanbul ve İzmir’de Yahudi evleri taşlanmış, bir hastane girişindeki İbranice plaka sökülmüş, Türk Ocakları adını taşıyan dernek Hahambaşılık kurumunun lağvedilmesini talep etmişti.

Önce İnönü kurtardı hocasını “ Tanırım onu iyi muallimdir” Bu cümle yetmişti hocayı kurtarmaya. Ardından Avrupa’da yerleşik Yahudi bankerler “kredi vermeyiz” tehdidini savurunca serbest kaldı bütün tutuklular. Sadece Avram ceza aldı. Onun da tutukluluk süresi aldığı cezadan fazla idi. Salıverildi o da

Ne var ki olaylar yatışmadı. TC Yahudilere gözdağı vermeye devam etti bir süre daha. Yahudilere serbest dolaşım yasağı getirildi. Yasak ilan edildiği sırada başka şehirlerde/ülkelerde iş gezisinde olan Yahudiler günlerce evlerine dönemediler. Yahudi karşıtı gösteriler de devam etmekte idi. İstanbul Yahudi cemaati yüklü bir miktar para topladı ve toplanan paranın Ankara Ulus’ta yapımı devam eden “ Zafer Anıtı” için bağış olduğunu açıkladı. Buzlar böyle eridi. Gösteriler durdu. O tarihten sonra Yahudi cemaati derin bir sessizliğe gömüldü.

Osman Ratıp adlı katile deli raporu çıkarıldı ve Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları” hastanesinde tedaviye (!) alındı. Burada 10 yıl yaşadı. 1937 yılında buradaki bir hasta tarafından bıçaklanarak öldürüldü.

Elsa Niego Arnavutköy Yahudi mezarlığında yatar.

Çiçekler içinde uyusun.