Kamondo Ailesi'nin başına gelenler

Bankalar Caddesi üzerinde Karaköy - Şişhane yönünde ilerlerken sol yanda derhal dikkat çeken bir merdiven görürsünüz. Helezoni tasarımı ve korkuluk süslemeleri ile dikkat çeken bir yapıdır bu. Her daim kalabalıktır bu merdivenlerin çevresi. Hatıra fotoğrafı çektiren mi istersiniz? Basamaklarında oturup yorgunluk atan mı? Yorgunluk atma anlarını bir şişe bira ya da bir kahve ile zenginleştirmeyi düşünen mi? Her birini görmek olası burada.

Bankalar Caddesi ile Banker sokağı birleştirir burası. Sonrasında Galata Kulesi. Bu konumu ile özellikle ilk inşa edildiği yıllarda önemli bir işlev görmüş ve İstanbul bankerlerinin evleri ile işyerleri arasındaki mesafeyi hayli kısaltmıştır. Ayrıca merdivenlerin hizmete girdiği tarihte henüz Tünel de inşa edilmemiş olduğu için bu merdivenleri çıkıp Kuledibi’ne ulaşmak Karaköy’den Cadde-i Kebir’e (İstiklal caddesi) erişebilmek için güzel bir seçenek oluşturmuştur. İnşa ettirenin adı ile anılır bu merdivenler “Kamondo Merdivenleri” Abraham Salamon Kamondo tarafından yaptırılmıştır. Osmanlı’nın son dönem tarihinde önemli bir yeri vardır Kamondo ailesinin. Devlete borç para vermişler, Kırım Savaşı’nın finansmanına önemli katkılar yapmışlardır. Derhal tahmin edilebileceği gibi “Bankerlik” idi bu ailenin iştigal alanı. Elbette sıradan bir bankerlik kuruluşu değildi sahip oldukları. “Osmanlı Bankası” nın kuruluşuna kadar devletin baş bankacısı idi Kamondo ailesi.

Ailenin Galata, Kasımpaşa ve Pera’da çok değerli gayrimenkulleri vardı. Bunlardan birkaç örnek vereyim.:

Günümüzde Kuzey Deniz saha komutanlığı karargah binası olarak kullanılan yapı Kamondo Sarayı olarak bilinirdi İstanbul ahalisi tarafından. Ailenin sahil konağı idi burası. Galata kulesi yakınlarında bulunan iki büyük binadan da söz etmek gerekiyor ilki Serdar-ı Ekrem sokakta bulunan bina bugün lüks konut ve işyeri olarak işlev görmekte. Diğeri ise Felek sokakta “Galata Residence” adı ile otel olarak hizmet vermekte.

Abraham Salamon Kamondo, ailenin öne çıkmış ferdi. İşlerin başında o var ve saray çevreleri ile de yoğun ilişkileri bulunmakta. Bu ilişkiler sayesinde de devasa bir servete sahip olmuşlar.

Devasa bir servete sahip olmuştur aile ama kapitalizmin doğası gereği elde ettikleri ile yetinmemekte daha fazlasını aramaktadırlar. Bu arayış Abraham Kamondo’nun Paris’e yerleşmesine yol açar. Bay Kamondo burada BNP adlı bankayı kurar. (BNP günümüzde AB nin en büyük mevduat bankası olan BNP Paribas adlı bankanın öncülüdür. BNP Paribas Türkiye’de faaliyet gösteren TEB adlı bankanın ve bağlı kuruluşlarının büyük hissedarı durumundadır)

Abraham Salamon Kamondo Paris’e yerleşti ama İstanbul ile bağlarını koparmadı. Devlet ile ilişkilerini sürdürdüğü gibi sık sık geldi İstanbul’a. Öldüğünde de buraya gömülmeyi vasiyet etmişti. Cenazesi İstanbul’a getirildi ve Hasköy’de kendisi için hazırlanan anıt mezara defnedildi.

Ailenin bundan sonraki yaşamı pek de hoş değil.

Bay Abraham’ın küçük torunu Nissim Kamondo 1. Büyük Paylaşım Savaşı esnasında Fransa ordusu mensubu olarak savaşırken canını yitirdi. Nissim’in kız kardeşi Beatrice ise eşi ve çocukları ile birlikte 2. Büyük Paylaşım savaşı esnasında Auschwitz toplama kampında yok edildiler.

Ailenin bir tek ferdi hayatta kalmıştı: İrene Cohén D’anvers. Bu hanımefendi din değiştirip Katolik olmayı kabul ettiği için hayata tutunabilmişti. Resim sanatı ile ilgili olanların adını duymuş olacağını düşündüğüm biridir kendisi. 1880 yılında henüz sekiz yaşında iken Renoir’ın “La Petite Fille au Ruban Bleu” (Mavi kurdeleli küçük kız) adlı tablosuna modellik yapmıştır bu hanımefendi. Daha doğrusu İrene Cohén D’Anvers’in babasının siparişi üzerine Renoir bu tabloyu yaratmıştır. Resmin başına gelenler de ilginç. Paris’in işgali esnasında çalınıp Almanya’ya götürüldü bu eser. 1946 yılına kadar kayıptı. Bu tarihte bulundu ve Fransa’ya iade edildi.

Bayan İrene 1963 yılına kadar yaşadı. Aileden kalan servet sayesinde hiç maddi sıkıntı çekmedi. Öldüğünde ise yaşamını sürdüren mirasçısı yoktu. Türkiye’deki gayrimenkulleri hazineye kaldı. Kamondo ailesi de böylece tarihe karıştı.

**

Hasköy’de D100 (Bilinen adı ile E5) karayolunun hemen yanında bir harabe var bugün

Bakımsızlık nedeni ile harabe olmuş bu bina günümüzde bir çöplük adeta. Sadece bir çöplük değil madde bağımlıları için de bir sığınak burası. Her gün yüzlerce kişinin önünden geçtiği ve geçerken de gördüğü çirkinliğe lanet yağdırdığı bu bina Abraham Salamon Kamondo’nun mezarıdır.

Abraham Salamon Kamondo bir burjuva idi. Servetini nasıl elde ettiği elbette tartışmalıdır. Ancak kent belleğine silinmez eserler bıraktığı gerçeği de ortada. Yukarıda bu eserlerden birkaç örnek verdim.

Bu insanın mezarı madde bağımlılarının sığınağı bir çöplük olmamalı idi.

Tabi bence.