Kuzguncuk'ta bir gezinti

Merhaba;

Aylardan beri İstanbul ile ilgili yazılar paylaşıyorum burada. Kimi zaman bir olayı, kimi zaman bir binayı bazen de bir insanı tanıtmaya çalıştım bu satırlarda. Ancak İstanbul’un semtlerinden hiç söz etmedim. Bugün boğaz kıyısında küçük bir geziye çıkalım ve mesela Kuzguncuk semtine uğrayalım. Böylece bir semtini tanımış olalım bu güzel şehrin.

Üsküdar ilçesine bağlı küçük ancak son derece şirin bir yer burası. Paşalimanı ile Beylerbeyi arasında boğaza açılan bir vadi içine yerleşmiş. Son dönemlerde semte rağbet artmış olsa da hala şirin ve hala sakin bir yer. Nüfusu da 5000 civarında. Buraya vardığınızda koca çınarların ve mis kokulu rengarenk çiçeklerin arasında huzur bulur ve kısa süre için de olsa bir mega kentte yaşadığınız gerçeğinden uzaklaşırsınız.

Son yıllarda yaşanan onca değişime ve ülkede izlenmekte olan neo -liberal politikalara direnmeyi bilmiş bir yerdir burası. AVM yoktur burada örneğin. Devasa apartmanlar da. Sahilinde yalıları, içeride ise (Kısmen de olsa) aslına uygun olarak restore edilmiş küçük ahşap evleri ile sımsıcak bir boğaz köyüdür Kuzguncuk.

İstanbul’un Asya kesimindeki ilk Yahudi yerleşim bölgesi olduğu söylenir buranın. 17. yy kaynaklarında bir “Yahudi” yerleşim bölgesi olarak geçmektedir. Kuzguncuk. Semtin Avrupa Yahudileri tarafından “Kutsal Topraklara varmadan önceki son durak” olarak kabul edildiği ve herhangi bir nedenle vaat edilmiş topraklara gidemeyenlerin hiç değilse Kuzguncuk’a yerleşip orada ölmeyi ve gömülmeyi vasiyet ettikleri söylenir. Bu nedenle geniş bir Yahudi mezarlığı bulunur burada. Yahudi toplumu için son derece önem arz eden bu mezara bugün artık gömü yapılmamakta.

Balat için İstanbul’daki Kudüs der pek çok insan. Üç semavi dinin mensuplarının ve ibadethanelerinin bir arada bulunmasından kaynaklanır bu tanım. Ben bu görüşe katılmam. İstanbul'un pek çok semti aynı özellikleri taşır çünkü. Kuzguncuk da bunlardan biridir. Ezan sesi, çan sesi ve Hazan sesi birbirine karışır Kuzguncuk'ta. (Hazan, sinagoglarda dua okuyan din adamlarına verilen ad) Cami sinagog ve Kilise yan yanadır burada. O kadar yakındır ki bunlar birbirlerine kilisenin avlusunda mı yoksa caminin bahçesinde mi olduğunu şaşırabilir insan. Üç semavi dinin mensupları iç içe kardeşçe yaşamakta ve mahalle kültürünü de yaşatmaktalar günümüzde. Bu mahalle kültürü günümüz insanının nerede ise unuttuğu iki kavramı yaşatır burada. Dostluk ve Vefa

İşte bir örnek:

Kuzguncuk semtinin tek bir doktoru varmış bir zamanlar. Dr. Minasyan. Kuzguncuktaki evi muayenehane olarak da işlev görürmüş. Minasyan'ın bir de Taksim’de muayenehanesi var. Kuzguncuk’taki evinde muayeneye gelenlerden yarı ücret alırmış. Komşu hatırı.

Ayrıca Cuma günleri Taksim’e hiç çıkmaz tüm mesaisini Kuzguncuk’ta geçirirmiş. Hem de ne mesai. Cumalar halk günü Minasyan’ın O gün sadece maddi durumu iyi olmayan hastalar bedava muayene olurlarmış Minasyan’ın muayenehanesinde. Üstelik ilaç bedellerini de karşılarmış Cuma hastalarının. Cuma gününü seçme nedeninin de Müslümanların kutsal gününde hayır yapmak istemesinden kaynaklandığı söylenir. Ne kadar doğrudur bu tez? Bilemem. Ama nesilden nesile devam edip gelmiştir Minasyan'ın ünü tıpkı Yeşilköy’ün Pangalos’u, Büyükada’nın Yorgi Çiropulos’u gibi.

Çoktan dünyamızı terk etmiş Minasyan. Ama anısı yaşıyor.

İcadiye Caddesi üzerindeki Deniz Eczanesi’nin vitrininde Minasyan’ın şırıngalarını, ilaç kutularını ve diğer tıbbi malzemesini hâlâ görmek mümkün

Semtin simgelerinden biri de İsmet Baba restoran adlı mekandır. 1952 yılından beri faal olan mekân günümüzde kurucunun torunları tarafından işletilmekte. Her daim taze balıkları ve nefis mezeleri ile de İstanbul’u bilenlerin, tanıyanların göz bebeğidir burası. Renan Bilek (Öyle bir geçer zamanki dizisinin Süleyman’ı) henüz üne kavuşmadan önce burada müzik yapardı. Evet semtin simgelerindendir İsmet Baba ancak Kuzguncuk ülkemize armağan ettiği isimlerle de ünlüdür. Can Baba (Can Yücel), Oktay Rıfat, Rıfat Ilgaz, Güngör Dilmen, Uğur Yücel Kuzguncuk semtinde yaşamış olan ünlüler. Ayrıca Nazım Hikmet’in teyzesi Sare Hanım da Kuzguncukludur ömrünün büyük kısmını burada geçirmiş ve hayata burada veda etmiştir. Buradan yola çıkarak büyük ozanımızın çocukluğunda sık sık gittiği yerlerden bir olduğu sonucunu çıkarabiliriz.

İlginç bir tesadüf belki Türkiye solu ile Kuzguncuk semti arasında çok sıkı bir ilişki var.

Mesela, bizim literatürümüze “Sosyalist Demokrasi” kavramının girmesini ve yerleşmesini sağlayan Mehmet Ali Aybar da Kuzguncuk semtinde oturmuştu gençlik yıllarında.

Yakup Demir adı ile TKP genel sekreterliği yapmış olan Zeki Baştımar da Kuzguncuklu sosyalistlerdendir. Uzun yıllar TİP içinde çalışmış ve daha sonra TBKP başkanlığı yapmış olan Nihat Sargın ve sevgili eşi Yıldız Baştımar Sargın da Kuzguncuk sakinleri arasında idiler.

Kuzguncuk'lu sosyalistler deyince bir de komik öykü gelir aklıma. Onu da paylaşayım:

Fethi Paşa yalısı sadece Kuzguncuğun değil, tüm boğazın en güzel yalılarından biridir. Yalının bir kısmına veraset yolu ile sahip olmuş Şevket Mocan orada ikamet etmektedir. 1940 lı ve 1950 li yıllarda

Şevket Mocan DP üyesi (milletvekili de oldu bu partiden) ve azılı bir antikomünisttir. Aşırı kıskanç, son derece fevri ve silahlara da hayli düşkün biri. Sadece düşkün olmakla kalmamış, zaman zaman da kullanmış silahlarını. Lakin bu konuda pek başarılı olduğu söylenemez.

Karısının sevgilisi olduğunu sandığı şahsı vurmaya kalkıp hedeflediği kişi ile hiç alakası olmayan birini vurduğu anlatılırmış fısıltı gazetelerinde...

Az öce söyledim ya Şevket Mocan azılı bir antikomünist. Lakin “yılanın sevmediği ot deliğinin ağzında biter” derler. Şevket efendinin durumunu özetliyor adeta bu söz. İlk evliliğini Nazım Hikmet'in Sare teyzesi ile yapmış. (Olaylı bir şekilde boşanmışlar) Bu evlilikten olan Ayşe isimli kızı Dündar Baştımar’a aşık olur. Dündar Baştımar Zeki Baştımar’ın kuzeni ve muhtemelen o da partili.

Bu durum bir felaket Şevket efendi için. “Olamaz böyle şey” diye dolaşıyor ortalıkta. Gençler Şevket efendinin şerrinden çekindiklerinden kimi zaman kuytuda, kimi zaman da kiraladıkları bir sandalla denizde buluşmaktadırlar. Bu sandal buluşmalarından birinde Şevket efendi kızı ile müstakbel damadını denizin ortasında görünce çılgına döner ve eline aldığı silahtaki tüm mermileri boşaltır gençlerin üzerine. Bu operasyon sonucunda kaç tane martı ölmüş? Bilen yok

Bildiğimiz ise Sürmene ilçesinde yetişmiş gözü pek bir delikanlı olan Dündar Baştımar’ın sevgilisini terk etmeyerek atadan kalan yöntemi uygulayıp onu kaçırdığı ve ikilinin uzun yıllar mutlu bir evlilik yaşadıkları.

Her ikisi de ışıklarda uyusunlar...

Kuzguncuk gezimizi de bitirmiş olduk böylelikle.