Valide-i Hıdiv Paşa

İstanbul boğazı her biri diğerinden daha güzel yalılarla süslüdür. Bu yalıların pek çoğunun da ilginç öyküleri var. Bahse konu yalılardan biri de Bebek’te bulunmakta ve Mısır’ın İstanbul Konsolosluğu olarak işlev görmekte. Bugünkü yazımız işte bu yalı ve yalının sahibesi Valide-i Hıdiv Paşa (Paşanın adı Emine’dir) ile ilgili.

Yalıdan söz edelim önce Aslında yalı demeye de dilim varmıyor bu yapıya denize bakan cephesi üç, cadde tarafındaki cephesi iki katlı olan bu bina görkemli bir sahil sarayı adeta. Tam 76 metre uzunluğunda bir rıhtımı var. Boğaz’da bulunan yapılar arasında en uzun rıhtıma sahip olanlardan biri. Özellikle denize bakan cephesindeki süslemeler göz alıcı.

Art- Nouveau mimari akımının özelliklerin taşıyan binanın mimarı kimilerine göre d’Aronco kimilerine göre de Garnier. Kesin bir bilgi yok bu konuda. Her kim olursa olsun çok güzel bir iş yapmış bakmaya doyamıyor insan. Bina son Mısır hıdivi Abbas Hilmi Paşa’nın ikametgahı olarak inşa edilmiş. Malum Mısır ile Osmanlı iç içe o zamanlar. Mısır’da saltanat süren aileler ağırlıklı olarak İstanbul’da yaşamayı tercih ediyorlar.

Bina her ne kadar Abbas Hilmi Paşa’nın ikameti için tasarlanmış olsa da mülkiyeti Paşa’nın annesine ait. Çoğunlukla da o oturmakta. Zaten Abbas Hilmi Paşa Sevr sonrasında İstanbul ile ilişkisini minimize edip Önce Viyana daha sonra da Cenevre’de yaşamayı tercih etmiş.

Paşa’nın annesi Emine Hanım ise tuttuğunu koparan cevval bir kadın. Korku kavramı ile de tanışmamış ya da tanışmış bile olsa onu yenmeyi başarmış biri. İstanbul ahalisi Emine Valide Paşa demekte ona. Halkın ona verdiği bu unvan saray tarafından da benimsenmiş olmalı ki resmiyete de dökülmüş bu durum. Osmanlı da “Paşa” unvanı vermiş kendisine. Valide-i Hıdiv Paşa Böylece Osmanlı devletinde “Paşa” unvanı alan ilk ve tek kadın olmuş kendisi.

Cumhuriyetin ilanı sonrasında yeni kurulan devlete bir jest yapmak amacı ile maliki bulunduğu Bebek sahilindeki binayı TC devletine bağışlamak istedi. Bu işin formalitesi var tabi. Bir alay yazışma gerektirmekte. Osmanlı devletinde verilmiş unvanlar iptal edilmiş yeni hükümet tarafından. Henüz soyadı kanunu da çıkmamış. Yazışmalarda unvan kullanılmakta. Resmi yazışmalarda “Bebekli Emine Hanım” ifadesi kullanılmış paşa hanıma hitap etmek için.

Bu hitap küplere bindirir Paşa’yı.

Hangi hakla benim Paşa unvanımı alırsınız? Bunu nasıl yaparsınız? Tadında bir yanıt yazar ve mülkünü T.C. devletine vermekten vazgeçer. Kimilerine göre küstahlık olabilir bu ancak ben yürekli bir meydan okuma olarak düşünmüşümdür her daim.

Bu restleşme sonrasında Mısır’a bağışlamıştır mülkünü. Bir şartı vardı; Bina devlet hizmetinde kalacak ve özel mülk olarak kullanılmayacaktı. Mısır bu şekilde sahip oldu bu güzel yapıya. Paşa ise yalıdaki eşyanın satılmasını takiben binanın arkasında bulunan koruda inşa edilen bir av köşkünde yaşamaya başladı. ( Bahse konu koru yalının arazisi içinde idi daha sonra kamulaştırıldı. Bir bölümü yok edildi bugün o korunun yerinde sahil yolu var.)

Emine Valide Paşa av köşkünde tamamladı ömrünü. 1931 yılında vefat etti ve vasiyeti üzerine av köşkü yıkıldı vefatı sonrasında. Paşa da Kahire’de aile mezarlığına defnedildi.

Çiçekler içinde uyusun.

Yalı günümüzde hala Mısır konsolosluğudur. Ancak Bebek halkı “Valide-i Hıdiv Paşa" yalısı olarak bilir orayı. Öyle de bilinmeye devam edecek gibi görülmekte daha uzun yıllar.