Baklahorani ya da Tatavla Karnavalı

Rio, Venedik, New Orleans …

Sahibi oldukları pek çok özellikleri yanında karnavalları ile de ünlüdür bu şehirler. Her yıl on binlerce konuk ağırlarlar karnaval dönemlerinde. Aralarında Türkiye’den gidenlerin de bulunduğu on binlerce konuk. Eğlenmek, doyasıya eğlenmek amacı ile yaparlar bu gezileri. Ne kadar eğlenebilirler? Döndüklerinde mutlu mudurlar? Gerçekleştirdikleri gezi boyunca harcamış oldukları paranın karşılığını almış hissederler mi kendilerini? Bilemem.

Nerden bileyim? Yaşamakta olduğum ülke dışında bir karnaval deneyimim olmadı ki..

Bunları bilemem ama İstanbul’un da bir zamanlar ünlü karnavalları olduğunu, eğer kesintiye uğramadan sürdürülebilse idi bugün bu güzel şehrin de yukarıda adı geçen kentler gibi karnaval şehirleri arasında yer alabileceğini bilirim.

Evet İstanbul da bir karnaval şehridir. Üstelik bir değil birbirine yakın tarihlerde kutlanan iki karnavalı vardır İstanbul’un

Baklahorani ve Paragentan.

Birbiri ardına gerçekleşen bu iki karnavalın her ikisinden de ayrı ayrı söz etmek istiyorum.

Baklahorani ile başlayalım. Bu karnavalın diğer adı Tatavla (Kurtuluş) karnavalıdır.

İnanışa göre İsa Mesih'in diriliş günü olan Paskalya'dan kırk gün önce büyük perhiz başlar Hristiyan topluluklarda.

Perhiz öncesi Kathara Deftera (Temiz Pazartesi) olarak adlandırılan Apokries gününde İstanbul'un Tatavla (Kurtuluş) semtinde gerçekleşen bir karnavaldır Baklahorani.

Karnaval sonrasında "büyük perhiz" başlar, et ve hayvansal gıdanın tüketilmediği bir dönemdir bu yaşanacak olan.

Zeytinyağlı yemekler, özellikle de fava yenilir bu dönemde. Zaten karnaval adını favanın ana maddesi bakladan almıştır.

Gerçekte Pagan döneminden kalma bir gelenektir bu. Kökeni ise Dionisos ve Poseidon şenliklerine kadar uzanır. Baharın gelişini ve yeni hayatların başlangıcını müjdelerdi bu şenlikler.

İsa'nın dirilmesi inancı da yeni bir hayatın başlangıcının müjdecisi değil mi?

Bir yandan da Kilise’nin baskıcı yönetimine karşı bir isyanın ürünüdür bu festival. Ne zaman başlamış? tam olarak bilemiyoruz. Ancak On dokuzuncu yüzyıl itibarı ile artık gelenekselleşmiş olduğunu belirtmekte değişik kaynaklar. Her yıl bir öncekine göre daha büyük coşku ile gerçekleştirilmiş. 1940 lı yılların başına kadar.

Mili şef döneminde yasaklanmış.

Apoyevmatini Gazetesi o dönemi belirten yazısını "Karnaval artık anılarımızda kaldı" cümlesi ile bitirmişti. (17 Şubat 1942)

Karnavalın İstanbul’da gelenekselleşmesini, özellikle erken cumhuriyet yıllarında her yıl bir öncekinden daha coşkulu biçimde gerçekleşmesini ise doyasıya eğlenme ihtiyacının, isyan etmenin ve dayatılan kurallara karşı gelmenin yansıması olarak değerlendirmek mümkün. Bir başka anlatımla kilisenin koymuş olduğu kurallara tepki olarak başlamış olan bu etkinlik bu kurumun otoritesinin zayıflaması sonrasında Türk Ulus Devleti inşa çabalarının gayrimüslim azınlıklara yönelik baskılarına karşı bir tepkinin ürünü olarak devam etmiş diyebiliriz.

Esasen İstanbul Rum cemaatine aittir bu karnaval.

Karnavalcılar sokağa çıkıp kostüm ve maske takarak şarkılar, danslar ve çeşitli mizansenlerle eğlenirlerdi. Maskara alayları adı verilen maskeli, değişik kıyafet ve kostüm giymiş, İstanbul'un değişik semtlerinden gelen gruplar, çalgılar eşliğinde değişik halk oyunları oynayarak ve danslar yaparak Pera'ya ulaşır, Yenişehir, Akarca Yokuşu yoluyla Aya Dimitri Kilisesi Meydanında toplanırlardı. Farklı etnik kökenden diğer Hıristiyanlar, Müslümanlar, Yahudiler de eğlencelere ya seyirci olarak katılır ya da yürüyüş/gösteri kollarında yer alırlardı.

Karnaval, Aya Dimitri kilisesi önündeki meydanda ikram edilen fava sonrasında sona ererdi.

60 yılı aşkın bir yasaklama dönemi sonrasında 2009 dan itibaren yeniden kutlanmaya başladı Baklahorani.

2021 yılında korona pandemisi engel olamadı kutlamalara. Internet üzerinden sanal olarak kutlandı. Böylelikle memleketin ilk sanal karnavalı da de gerçekleşmiş oldu.

Sonrasında deprem felaketinin gölgesinde kaldı. Bir avuç gönüllünün olağanüstü çabaları ile gerçekleşmekte idi zaten yeterli destek bulunamayınca sonuç pek de iç açıcı olmadı.

Bu yıl gerçekleştirilecek mi? Bilemiyorum maalesef.

Bildiğim ise,

Eğer kesintilere uğramadan devam etmiş olsa ve devlet köstek değil de destek olsa idi İstanbul şehrinin de ünlü bir karnavala ev sahipliği yapabileceği, Ortodoks inancına mensup Hristiyanların karnavala katılmak amacı ile İstanbul’a geleceği ve şehrin ilginç bir canlılığa sahip olabileceği...

Bu olanak değerlendirilemedi devleti yönetenler tarafından. Onların kültür mirasından anladıkları sadece Müslümanların bırakmış oldukları

Oysa,

İstanbul sadece Müslüman olanların şehri değil çok uluslu, çok dilli, çok dinli bir dünya şehridir.

Öyle kalması ve şehirde yaşamış olan tüm toplulukların geleneklerinin yaşatılması gerekir kanımca.

Günün birinde bu gerçeğin farkında olan bir yönetimin iş başına gelebilmesi dileği ile..